به مناسبت آغاز سال تحصیلی جدید؛ همۀ مردان تاریخ فرهنگ جهرم

قصۀ تاسیس اولین دبستان‌ و مرکز آموزشی جهرم به اواخر سلسلۀ قاجار که آتش فتنه و آشوب همه جا را فراگرفته بود بازمی‌گردد. جهرم ما نیز در تب ناامنی و اغتشاش می‌سوخت و اراذل و اوباش به پشتیبانی متنفذين این شهر را دستخوش هوا و هوس خود قرار داده بودند. دولت وقت مرکزی برای پایان‌دادن به این اوضاع افسری مقتدر به نام ملک محمود خان ژاندارم به فرمانداری نظامی اين شهرم منصوب کرد. این افسر فعال با ابتکار خود نظم و امنیتی در جهرم به وجود آورد و باعث رونق اصلاحات اجتماعی در جهرم شد. در پی این اصلاحات، اولین دبستان در سال 1302 خورشیدی به همت وی در جهرم تأسیس شد. البته عده‌ای از روشنفکران محلی چون: برادران پیروزی و دیگران نیز به کمک این افسر فرهنگ‌دوست به فکر تأسیس مدرسه در جهرم برآمدند. بالاخره با کمک مالی عده‌ای از معتمدین، یک باب دبستان سه کلاسه در یکی از کوچه‌های محلۀ سنان تأسیس شد که به نام مؤسس آن، ملک محمودخان، به نام «مدرسه محمودیه» نامیده شد. مرحوم محمدجعفر خان پیروزی، رئیس وقت ادارۀ پست و تلگراف جهرم، رسیدگی به امور این دبستان را پذیرفت و با کمک برادرش سیداحمد پیروزی، این مدرسه را افتتاح کرد.

متأسفانه مرحوم پیروزی نمی‌توانست علاوه بر ریاست پست عهده‌دار امور آموزشی این آموزشگاه شود، بنابراین از جانب فرهنگ فارس آقای حجت‌الاسلام میرزا اسدالله اصفهانی به عنوان ریاست معارف و اوقاف جهرم منصوب شد و ماهیانه مبلغ 250 ریال برای ادارۀ دبستان مذکور حواله می‌کردند. پس از مرحوم میرزا اسدالله اصفهانی، مرحوم فضل‌الله بدیع پاک‌بین به نمایندگی فرهنگ این شهرستان انتخاب شد و بعد از وی مرحوم محمدباقر ادیبی به ریاست فرهنگ جهرم منصوب شد. وی فردی فاضل و ادب‌دوست بود و در سال 1304، کلاس چهارم را به مقطع دبستان محمودیه افزود. همچنین در زمان وی، دبستان دیگری به نام «رحیمیه» با مساعدت‌های مالی مرحوم سیدعبدالرحیم شهرزاد و مدیریت شیخ محمدجعفر قرشی به نام وی دایر شد. این دبستان تا سال 1309 برقرار بود و به دلیل دخالت متنفذان تعطیل شد. نخستین معلمان جهرمی این مدارس؛ مرحوم فرج‌الله ایزدی و زنده‌یاد محمدحسین وطن‌خواه از اهالی فضل و شعر و ادب بودند.

در همین زمان در محله مزارعی توسط مرحوم سید مصطفی جوکار دبستان چهارکلاسۀ دیگری تأسیس شد که یک‌سال و اندی دوام نیافت. همچنین دبستان دیگری به نام «مدرسه ملی اسلامیه» به مدیریت مرحوم حاج حجت‌الاسلام سید ابوالقاسم مهدوی و به همراهی حجت‌الاسلام سید احمد احمدی دایر شد. مرحوم ادیبی پس از چندی به ریاست فرهنگ لارستان منصوب و متأسفانه در راه به وسیلۀ اشرار کشته شد. بعد از مرحوم ادیبی، محمد صادق غیاثی به ریاست فرهنگ جهرم منصوب شد. در این دوره یعنی در سال 1307، محل دبستان محمودیه به مدرسۀ زمانیه که مدرسۀ خان و مدرسۀ علمیۀ طلّاب بود، منتقل شد. در نیمۀ همین سال کلاس پنجم و در سال بعد کلاس ششم به دبستان محمودیه افزوده شد.

ضمناً دبستان سه کلاسه‌ای در قطب آباد بنام دبستان اسلامیه کردیان به همت اسدالله دهقانی دائر شد که بعد از 2 سال منحل شد.

در سال 1307 نخستین دبستان دو کلاسه دخترانه‌ به مدیریت بانو عصمت‌السادات کمره‌ای در جهرم تأسیس شد که به تدریج در سال‌های بعد تکمیل و بعد از انقلاب به نام دبیرستان فاطمیه موسوم شد. بعد از شادروان غیاثی، آقای ریاضی به سمت رئیس فرهنگ مشغول به کار شد. از مهم‌ترین اقدامات وی احداث و راه اندازی دبستان خواجه نصیر، حسب دستور سرلشکر شیبانی استاندار فارس و علاقه‌مندی آقای فیوضات رئیس فرهنگ فارس از محل صرفه جویی شهرداری جهرم بود. تأسیس کلاس ششم در این دبستان نیز از اقدامات وی است.

بعد از آقای ریاضی، ریاست فرهنگ جهرم به مرحوم فریبرز معلم دانا واگذار شد که در دورۀ وی ساخت دبستان خواجه نصیر به اتمام رسید. در سال 1314 آقای عبدالحسین مقتدری فرهنگ را از معلم دانا تحویل گرفت. در شهریور 1315 آقای محمدحسین دبستانی، برادر مرحوم ادیبی رئیس فرهنگ اسبق به جانشینی آقای مقتدری انتخاب شد. در زمان تصدی ایشان برای اولین مرتبه دو نفر دیپلمه؛ مرحوم جلال طوفان و آقای گروش به عنوان معلم به ادارۀ فرهنگ جهرم اعزام و مشغول به تدریس شدند.

در دوران ریاست مرحوم دبستانی، ادارۀ فرهنگ جهرم سر و صورت اداری به خود گرفت؛ مجالس سخنرانی دایر و برای اولین بار تئاتری در محل مدرسه خواجه نصیر با حضور دانش‌آموزان دبیرستانی برپا شد. راه‌اندازي کلاس اول دبیرستان در سال 1315 در جهرم از جمله اقدامات وی در دوران تصدی بر ادارۀ فرهنگ جهرم است. خدمات زنده‌یاد دبستانی در امور اوقافی از هر لحاظ قابل تقدیر بود، به طوری که می‌توان گفت بخشی از موقوفات جهرم، نتیجۀ زحمات و پشتکار وی است. متأسفانه اقدامات وی منفعت عده‌ای را به خطر انداخت و با شکایت از وی، از جهرم به شهری دیگر منتقل شد.

بعد از وی، آقای عبدالحسین مقتدری به ریاست ادارۀ معارف و اوقاف جهرم و سرپرستی فرهنگ جهرم برگزیده شد و در سال 1319 این مسئولیت را به آقای سیدجواد دستغیب که لیسانسی شیمی بود، تحویل داد. در سال‌های اول خدمت دستغیب؛ چند دبستان و کلاس در مدارس مختلف تأسیس و افزوده شد. از جمله: افتتاح کلاس‌های متوسطه در دبستان اوحدی(پهلوی)، دخترانه شهناز و فردوسی. دبستان اسلامی نیز به ادارۀ فرهنگ واگذار و با افزوده شدن به تعداد کلاس‌های آن در سال 1334 به دبیرستان تبدیل شد. به طور کلی طی 7 سال ریاست مرحوم دستغیب(1319-1326) 9 باب دبستان در شهر و توابع جهرم افتتاح شد.

پس از وی، آقای کمال پاد که لیسانس جغرافیا بود، رئیس ادارۀ فرهنگ جهرم شد که تمام تشکیلات اداری آن به اطاقی از دبیرستان خواجه نصیر با یکی دو میز شکسته خلاصه می‌شد.

از زمان آقای پاد، تاریخ فرهنگ جهرم صورتی رسمی‌تر و شکیل‌تر به خود گرفت. وی در اولین اقدام، ادارۀ فرهنگ جهرم را از دبیرستان خواجه نصیر جدا کرد و آن را در یک ساختمان مجزا(ساختمان موزۀ بلدیۀ فعلی) روبه‌روی باغ ملی مستقر کرد که در آن زمان، زیباترین ادارۀ دولتی جهرم بود. با اعتبار موجود مقدار قابل توجهی میز و صندلی جهت دانش آموزان خریداری شد و با خرید این اسباب وضع فرهنگ و مدارس آبرومندتر گردید. تشکیلات مدارس به شکل بهتری درآمد و عموم مدیران مدارس از جوانان فارغ‌التحصیل دانش‌سرا انتخاب و به منظور رسیدگی کامل پست بازرسی به فرهنگ افروزده شد. پاد، دایرۀ تربیت بدنی را برای اولین بار در جهرم افتتاح و با واگذاری مسئولیت آن به کریم محمود حقیقی، ورزش دانش‌آموزان جهرم را سر و صورتی داد و ادارۀ فرهنگ به وسایل ورزشی مجهز شد. دیگر اقدامات پاد به شرح زیر بود: تأسیس یک‌باب دانش‌سرای پسران که تأسیس آن برای این شهرستان بسیار ضروری بود. همچنین بهداری فرهنگ تحت نظر زنده‌یاد دکتر محمدابراهیم احیا تأسیس شد، که این اقدام شایان تقدیر بود، زیرا با توجه به فراگیری بیماری تراخم، هر روز در مدارس با حضور نمایندۀ بهداری فرهنگ، چشم دانش‌آموزان مبتلا به تراخم مداوا  و در بهداری فرهنگ نیز، کارمندان و دانش‌آموزان بیمار معالجه می‌شدند.

افزودن یک‌دستگاه لابراتوار به آزمایشگاه دبیرستان خواجه نصیر، تأسیس دبیرستان دهبانی اهدایی مرحوم حاج مصطفی قلی دهبانی به مدیریت آقای حقیقی از دیگر اقدامات پاد بود. افتتاح این مدرسه از آن جهت مهم بود که ادارۀ فرهنگ جهرم بعد از 12 سال توانست دومین دبیرستان را در جهرم افتتاح کند. تأسیس دبستان شرف در محلۀ صحرا به کمک آقای فاطمی، تأسیس دبستان کرفت واقع در دهستان اسماعیل‌آباد خفر، افزودن کلاس پنجم و ششم به دبستان همام خاوران خفر و دبستان علامه باب انار؛ افزودن کلاس ششم به دبستان بیهقی قطب‌آباد و دبستان دخترانۀ ادب، افزودن کلاس پنجم به دبستان دخترانۀ عضدی و افزودن کلاس ششم به دبستان اسلامیه، از دیگر خدمات کمال پاد در دوران ریاستش بر ادارۀ فرهنگ جهرم بود.

مرحوم کمال پاد پس از چهار سال خدمت، ریاست فرهنگ جهرم را در سال تحصیلی 31-1330، به آقای سیدحسین ابطحی که لیسانس حقوق بود، تحویل داد. اولین کلاس متوسطۀ دخترانه در زمان مسئولیت ابطحی  در سال 1331 در جهرم برپا شد. همچنین 5 باب آموزشگاه دیگر نیز در شهر جهرم و توابع آن تأسیس شد.

پس از آقای ابطحی برای بار سوم، آقای عبدالحسین مقتدری چندماه عهده‌دار ریاست فرهنگ جهرم شد. سپس در سال 1333-1334، آقای سیدمحمدتقی مرتضوی که لیسانیس معقول و منقول داشت به ریاست فرهنگ جهرم منصوب شد. زمان آقای مرتضوی دبیرستان پهلوی که امروز دبيرستان استاد مطهری نامیده می‌شود، در شهر و دو باب دبستان در حومۀ جهرم دایر شد.

در سال 1336-1335 آقای علی خواجه‌ئیان مسئولیت ادارۀ فرهنگ جهرم را عهده دار شد که که در زمان وی اولین استادیوم ورزشی جهرم ساخته شد.

در سال 1339-1338 آقای سیداحمد زاهد و در سال 1342-1341 آقای محمدحسن هنرور به ترتیب به عنوان رؤسای ادارۀ فرهنگ جهرم منصوب شدند. در سال تحصیلی 1346-1345 وزارت فرهنگ به وزارت آموزش و پرورش تغییر نام داد. بعدتر محمدباقر بوشهری(1347-1348)، آقای علی مجدی(1354-1355)، آقای عیسی دالوندی(1356-1357) و محمدکاظم ادراکی(1357-1358) به ریاست آموزش و پرورش جهرم منصوب شدند.

 آمار دانش‌آموزان آموزشگاه‌های جهرم

در آذرماه 1350 جمع کل دانش‌آموزان دبستان های شهرستان جهرم، به جز سپاه دانش، 10321 نفر، تعداد کل کارمندان فرهنگ شهرستان 537 نفر، تعداد کل دبستان‌های شهرستان 53 باب، مدارس راهنمایی 10 باب و 7 باب دبیرستان و دانش‌سرا بود.

پس از انقلاب شکوهمند اسلامی، رؤسای ادارۀ آموزش و پرورش جهرم به این ترتیب خدمت کرده‌اند: آقای خلیل صحراییان(1357-1358)، آقای غلامعلی مهربان(61-1360)، جلال آتشی(1362-1361)، آقای غلامعلی مهربان(63-1362)، آقای محمد مهدی شجاعی‌فرد(64-1363)، آقای سید احمد رضوی‌زادگان(68-1367). سپس به ترتیب، آقایان: کرامت‌الله رستگاریان، محمدعلی دوراندیش، محمدحسن رحیمی، حمید نورزاد، چنگیز آزادیخواه، عبدالله نورزاد، مهدی نیکفر، عبدالصمد یاسمی‌پور و علی‌اصغر سروی مسئولیت ادارۀ آموزش و پرورش شهرستان جهرم را بر عهده داشته‌اند.

از آغاز تأسیس اولین مدرسه در جهرم تا کنون ادارۀ فرهنگ و آموزش و پرورش شهرستان جهرم، بیش از 38 رئیس را به خود دیده است که  15 نفر مربوط به بعد از انقلاب 23 نفر متعلق به قبل از انقلاب هستند.